Częstym błędem językowym spotykanym w umowach międzynarodowych jest brak rozróżnienia między „damage” a „damages”. Różnica to jedno niewielkie „-s”. A to tak naprawdę 2 różne słowa, które, jeśli głębiej się im przypatrzeć, odzwierciedlają różne schematy myślowe dwóch wielkich systemów prawnych: systemów prawa cywilnego oraz systemów opartych na common law.
„Damage” to inaczej „loss”, czyli szkoda. Jest to centralne pojęcie systemów prawa cywilnego. W przypadku niewykonania lub niewłaściwego wykonania umowy dłużnik ma pokryć powstałą w ten sposób u wierzyciela szkodę. Systemy prawa cywilnego koncentrują się na zdefiniowaniu tego pojęcia: co to właściwie jest szkoda, jak określić jej zakres, jaką część szkody dłużnik zobowiązany jest zrekompensować, a jaką (w określonych okolicznościach) nie, itd.
Prawnicy z krajów common law, które powstało w oparciu o system „actions” (system różnych procedur, w ramach których można było dochodzić roszczenia w dawnym angielskim common law, zarzucony w XIX w.), myślą w kategoriach „damages”, a więc różnych typów odszkodowań, których wierzyciel może domagać się od dłużnika w przypadku naruszenia przez niego umowy. I tutaj wchodzimy w fascynujący temat, który dla nas, jako prawników z kręgu prawa cywilnego, myślących innymi kategoriami, jest zupełnie obcy – a więc typologii odszkodowań w systemach common law w zależności od ich funkcji lub od rodzaju szkody, który mają pokrywać. Mamy więc np.:
– Compensatory damages (albo actual damages; pamiętajmy, że nie istnieje cos takiego jak jednolity prawniczy angielski, każda jurysdykcja jak np. Anglia i Walia, Australia, Nowa Zelandia, poszczególne stany USA, wykształciła swój własny język prawniczy, który oczywiście może się posługiwać inną siatką pojęciową) – czyli odszkodowanie za rzeczywiście poniesioną szkodę;
– Nominal damages – mała suma pieniędzy, przyznawana wierzycielowi, który wygrywa sprawę cywilną z dłużnikiem, ale który nie poniósł rzeczywistej szkody lub nie był w stanie jej udowodnić. Nominal damages to tak naprawdę „przyznanie racji” wierzycielowi i może mieć wysokość np. przysłowiowego 1 dolara. Inna sprawa, to zwrot kosztów wygranego procesu…;
– Punitive damages (albo exemplary damages) – odszkodowanie karne, przyznawane wierzycielowi w przypadku, gdy zachowanie dłużnika w danym przypadku zdaniem sądu było szczególnie oburzające i dłużnika należy za nie ukarać;
– Liquidated damages – to zryczałtowane odszkodowanie, czyli określona suma pieniężna wypłacana wierzycielowi przez dłużnika w przypadku określonego naruszenia umowy. Liquidated damages ma w systemach common law funkcję kompensacyjną, a nie karną, i tym samym nie może być rozumiane i stosowane jako kara umowna w rozumieniu systemów prawa cywilnego.
Kolejnym fascynującym zagadnieniem są dalsze typy różnych „damages” w ramach poszczególnych kategorii. Np. co to są „indirect damages”, „consequential damages”, „incidental damages” itd. Ale ze względu na cierpliwość czytelników to już temat na inny wpis.
